Trước khi đi vào từng nguyên tắc cụ thể, cần hiểu vì sao doanh nghiệp hiện nay đặc biệt đánh giá cao sự chủ động. Thị trường thay đổi nhanh, mô hình làm việc linh hoạt, deadline ngắn và áp lực cao khiến các tổ chức không thể vận hành hiệu quả nếu nhân sự chỉ chờ chỉ đạo.
Người chủ động giúp tổ chức giảm chi phí quản lý, giảm rủi ro và tăng tốc độ ra quyết định. Về phía cá nhân, sự chủ động tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững vì nó phản ánh tư duy trách nhiệm, khả năng tự quản lý và tinh thần làm chủ công việc. Đây cũng là những yếu tố cốt lõi để phát triển lên vai trò leader hoặc quản lý.
Nguyên tắc 1: Chủ động sở hữu công việc – coi kết quả là trách nhiệm của chính mình
Chủ động không phải làm thay người khác, mà là nhận trách nhiệm đến cùng
Khi được giao một nhiệm vụ mới, phản xạ phổ biến của nhiều người là lo lắng, sợ sai hoặc chỉ làm đúng phần được yêu cầu. Trong khi đó, người có tư duy sở hữu công việc sẽ xem nhiệm vụ đó như dự án cá nhân, nơi kết quả cuối cùng phản ánh trực tiếp năng lực của họ.
Chủ động sở hữu công việc nghĩa là bạn không làm với tâm thế “được giao thì làm”, mà là “đã nhận thì chịu trách nhiệm”. Nếu có vấn đề phát sinh, bạn không đổ lỗi cho hoàn cảnh, quy trình hay người khác, mà tập trung tìm cách xử lý để công việc tiếp tục tiến triển.
Năng lực thật sự lộ rõ khi có sự cố
Trong thực tế, công việc hiếm khi diễn ra hoàn hảo như kế hoạch ban đầu. Sự cố, chậm tiến độ hay thay đổi yêu cầu là điều khó tránh. Người bị động thường chờ hướng dẫn tiếp theo, trong khi người chủ động sẽ phân tích tình huống, đề xuất phương án và chủ động báo cáo.
Chính những khoảnh khắc này giúp cấp trên nhận ra ai là người có thể giao việc lớn. Sự chủ động không nằm ở lời nói, mà thể hiện qua cách bạn phản ứng khi mọi thứ không như dự tính.
Nguyên tắc 2: Lên kế hoạch rõ ràng trước khi bắt tay vào làm
Chủ động bắt đầu từ việc suy nghĩ trước khi hành động
Một sai lầm phổ biến là bắt tay vào làm ngay để thể hiện sự chăm chỉ, nhưng lại thiếu định hướng rõ ràng. Chủ động không đồng nghĩa với làm nhanh, mà là làm có tính toán. Trước khi triển khai, hãy dành thời gian trả lời ba câu hỏi quan trọng: mục tiêu là gì, vì sao cần làm việc này và tiêu chí đánh giá kết quả ra sao.
Việc làm rõ mục tiêu giúp bạn tránh lan man, tiết kiệm thời gian và dễ kiểm soát tiến độ. Đồng thời, nó cũng giúp bạn chủ động hơn khi cần giải thích hoặc bảo vệ phương án trước cấp trên.
Dự đoán rủi ro để không bị động khi sự cố xảy ra
Một kế hoạch tốt không chỉ nêu cách làm, mà còn dự đoán những rủi ro có thể phát sinh. Khi đã lường trước khó khăn, bạn sẽ không bị hoảng loạn nếu sự cố xảy ra. Đây là điểm khác biệt lớn giữa người làm việc theo thói quen và người có tư duy chủ động.
Khi bạn trình bày kế hoạch kèm theo các phương án dự phòng, cấp trên sẽ đánh giá bạn là người suy nghĩ sâu, có khả năng quản lý công việc độc lập và đáng tin cậy hơn.
Nguyên tắc 3: Chủ động báo cáo và tương tác để giữ công việc luôn đúng hướng
Báo cáo không phải để xin phép, mà để đồng bộ thông tin
Nhiều người e ngại báo cáo vì sợ làm phiền hoặc sợ bị đánh giá. Tuy nhiên, trong môi trường chuyên nghiệp, chủ động báo cáo tiến độ công việc là biểu hiện của trách nhiệm và tư duy hệ thống. Việc cập nhật thông tin giúp giảm hiểu lầm, hạn chế rủi ro và đảm bảo mọi người cùng đi đúng hướng.
Báo cáo chủ động cũng là cách bạn kiểm soát kỳ vọng của cấp trên. Thay vì để họ lo lắng hoặc phải hỏi, bạn cho họ thấy tiến độ rõ ràng và tinh thần làm việc nghiêm túc.
Tương tác đúng lúc giúp công việc tốt hơn
Chủ động tương tác không có nghĩa là hỏi mọi thứ, mà là biết hỏi đúng lúc, đúng người và đúng vấn đề. Khi gặp khó khăn vượt ngoài phạm vi kiểm soát, việc trao đổi sớm giúp tiết kiệm thời gian và tránh sai lầm lớn về sau.
Người làm việc hiệu quả không phải người ít hỏi nhất, mà là người biết hỏi để tối ưu kết quả chung.
Rèn luyện sự chủ động giúp bạn thay đổi vị thế trong công việc như thế nào?
Khi bạn duy trì ba nguyên tắc trên trong thời gian đủ dài, sự thay đổi sẽ rất rõ ràng. Công việc trở nên mạch lạc hơn, áp lực giảm đi vì bạn kiểm soát được tiến trình, đồng thời mối quan hệ với đồng nghiệp và cấp trên cũng tích cực hơn.
Quan trọng hơn, bạn không còn bị động chờ cơ hội, mà tự tạo ra cơ hội cho chính mình. Sự nghiệp không phát triển nhờ may mắn, mà nhờ những hành động chủ động lặp đi lặp lại mỗi ngày.
Kết luận
Sự chủ động trong công việc không đòi hỏi bạn phải xuất sắc ngay từ đầu. Nó bắt đầu từ việc thay đổi cách nhìn nhận trách nhiệm, cách lập kế hoạch và cách giao tiếp. Khi bạn làm chủ được ba nguyên tắc này, năng lực sẽ được thể hiện rõ ràng qua kết quả, không cần phải nói quá nhiều.
👉 Nếu bạn muốn đọc thêm nhiều nội dung về tư duy làm việc, phát triển bản thân và kỹ năng nghề nghiệp, đừng quên theo dõi Trần Trí Dũng để cập nhật những góc nhìn thực tế và dễ áp dụng.
