“Lý thuyết Con Ngựa Chết” của Marvin Coronel sử dụng ẩn dụ châm biếm để chỉ ra cách một số cá nhân, tổ chức hoặc quốc gia đối mặt với vấn đề hiển nhiên mà không có giải pháp. Thay vì thừa nhận sự thật, họ liên tục tăng cường sức khỏe cho các hoạt động của mình. Ý tưởng chính rất đơn giản: khi nhận ra mình đang ‘cưỡi’ một con ngựa đã chết, cách xử lý hợp lý nhất là từ bỏ nó và tiếp tục tiến về phía trước.
Lý thuyết con ngựa chết là gì?
Lý thuyết Con Ngựa Chết được Marvin Coronel sử dụng như một phép ẩn dụ châm biếm. Ý tưởng cốt lõi rất đơn giản: nếu bạn phát hiện mình đang cưỡi ngựa đã chết, hành động hợp lý nhất là xuống ngựa và tìm hướng đi khác.
Tuy nhiên, trong thực tế, con người thường làm điều ngược lại. Vì đã bỏ rơi, họ cố gắng sửa chữa một khoản vốn thứ hai không còn khả năng vận hành. Họ đầu tư thêm tiền, thêm công sức, thêm thời gian, chỉ để trì hoãn việc thừa nhận thực sự.
Chính tránh điều này khiến thất bại không chỉ dừng lại ở một quyết định sai, mà trở thành chuỗi sai kéo dài.
Những biểu hiện điển hình của “Cưỡi ngựa chết”
Khi áp dụng Lý thuyết Con Ngựa Chết vào thực tế, có thể dễ dàng nhận ra nhiều hành vi quen thuộc. Một trong số đó là việc mua “yên mới” cho con ngựa đã chết. Trong kinh doanh, điều này có thể thực hiện được công việc liên tục đầu tư bổ sung công cụ, phần mềm hoặc quy trình mới, dù mô hình cốt lõi đã được sai từ đầu.
Một biểu hiện khác là người điều khiển nhưng vẫn giữ nguyên vấn đề. Nhân vật cũ không đủ năng lượng trong thời gian chiến lược, mục tiêu hoặc định hướng. Người mới vào, nhưng kết quả vẫn không thay đổi.
Ngoài ra, nhiều tổ chức tổ chức liên tục để “tăng tốc”. Báo cáo nhiều hơn, KPI chi tiết hơn, nhưng không ai đặt câu hỏi quan trọng nhất: liệu hướng đi này còn đúng hay không. Yên tĩnh, có nơi còn thành lập các ban chuyên trách phân tích, đánh giá đa chiều, rồi sau nhiều cuộc họp, kết luận cuối cùng vẫn là điều ai cũng biết từ đầu: con ngựa đã chết.
Nguy hiểm nhất là việc tái định nghĩa khái niệm “chết”. Vì chấp nhận thất bại, người ta thay đổi giá tiêu chuẩn đánh giá để tự động đưa ra rằng mọi thứ vẫn còn tồn tại. Điều này giúp họ tránh né trách nhiệm trong thời hạn ngắn, nhưng kéo dài thất bại trong thời gian dài.
Vì sao con người khó buông bỏ con ngựa đã chết?
Một trong những nguyên nhân lớn nhất là phản ứng chi phí chìm. Khi đã đầu tư quá nhiều tiền bạc, thời gian hoặc công sức, con người thường bị bỏ qua. Họ tiếp tục trao đổi thêm nguồn năng lượng với hy vọng gỡ gạc, dù khả năng thành công ngày càng thấp.
Bên cạnh đó là nỗi sợ thừa nhận sai sót. Với cá nhân, đó là cái tôi sâu sắc. Với tổ chức đó là trách nhiệm và uy tín. Vì thế, tăng cường trở thành lựa chọn “dễ chịu” hơn trong thời gian ngắn, dù biết rằng nó không giải quyết được vấn đề.
Ngoài ra, văn hóa tránh thất bại cũng góp phần duy trì “ngựa chết”. Ở nhiều môi trường, thất bại được xem là điều tiêu cực, cần được che giấu, vì đó là dữ liệu để học hỏi và điều chỉnh.
Lý thuyết “Con ngựa chết” trong doanh nghiệp và cuộc sống
Trong doanh nghiệp, Lý thuyết Con Ngựa Chết thường xuất hiện khi một sản phẩm đã lỗi thời nhưng vẫn được ưu đãi tiếp thị vì “từng rất thành công”. Doanh nghiệp tiếp tục giảm giá, thay bao bì, đổi thông điệp, nhưng chưa giải quyết được việc nhu cầu thị trường đã thay đổi.
Chiến lược kinh doanh cũng vậy. Một chiến lược từng có hiệu quả trong quá khứ có thể trở thành gánh nặng ở hiện tại. Nếu không dừng lại để đánh giá lại toàn bộ mô hình, doanh nghiệp rất dễ rơi vào trạng thái kéo dài.
Trong cuộc sống cá nhân, “ngựa chết” có thể là một công việc không còn cơ hội phát triển, một mối quan hệ đã kiệt sức hoặc một mục tiêu không còn phù hợp. Chúng tôi thường tự thuyết phục rằng chỉ cần cố gắng thêm chút nữa, mọi thứ sẽ ổn định. Thực tế, cái giá của công việc không được bỏ thường xuyên hơn rất nhiều so với việc bắt đầu lại.
Khi nào cần thừa nhận con ngựa đã chết?
Dấu hiệu rõ ràng nhất là khi nỗ lực không còn tạo ra kết quả mới. Nếu bạn liên tục làm nhiều hơn nhưng kết quả vẫn không thay đổi, đó là tín hiệu cần xem xét lại hướng đi. Gia tăng cường độ không thể thay thế việc thay đổi chiến lược.
Một dấu hiệu khác là khi lý do biện minh nhiều hơn giải pháp thực tế. Nếu phần năng lượng lớn được sử dụng để giải quyết vì mọi công cụ thứ hai chưa thành công, thay vì tạo ra các công cụ thay đổi, rất có thể bạn đang cưỡi một con ngựa đã chết.
Bài học
Lý thuyết Con Ngựa Chết nhanh chóng chúng ta rằng không phải mọi sự trình diễn đều đáng giá. Có những lúc đó, dừng lại đúng lúc không phải bỏ cuộc, mà phải quyết định chiến lược thông minh. Bỏ qua một hướng dẫn giúp giải phóng nguồn lực cho những cơ hội tốt hơn, phù hợp hơn với bối cảnh hiện tại.
Nếu bạn đang cảm thấy mắc kẹt trong một chiến lược, một công việc hay một mô hình không hiệu quả, hãy dành thời gian đánh giá lại.
👉 Xem thêm các bài phân tích về tư duy chiến lược tại đây
